Διαταραχή Σύνθετου Μετατραυματικού Στρες (C-PTSD)

Η Διαταραχή Σύνθετου Μετατραυματικού Στρες (Complex Post-Traumatic Stress Disorder – C-PTSD) αφορά το τραύμα που δεν προήλθε από ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά από παρατεταμένη ή επαναλαμβανόμενη έκθεση σε συνθήκες απειλής, ιδιαίτερα όταν το άτομο δεν είχε τη δυνατότητα να διαφύγει ή να προστατευτεί.

Σε αντίθεση με το PTSD, το οποίο συχνά συνδέεται με ένα σαφώς προσδιορίσιμο τραυματικό συμβάν, το C-PTSD αναπτύσσεται μέσα από σχέσεις, περιβάλλοντα και εμπειρίες μακράς διάρκειας, συχνά στην παιδική ηλικία ή σε πλαίσια εξάρτησης.

Δεν πρόκειται απλώς για «περισσότερο PTSD».
Πρόκειται για τραύμα που διαμόρφωσε την προσωπικότητα, την ταυτότητα και τον τρόπο σύνδεσης με τον εαυτό και τους άλλους.

Πότε μπορεί να αναπτυχθεί C-PTSD

Η C-PTSD σχετίζεται συχνά με εμπειρίες όπως:

• χρόνια συναισθηματική, σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση,
• παραμέληση και συναισθηματική εγκατάλειψη,
• έκθεση σε γονεϊκή βία ή αστάθεια,
• μακροχρόνια ψυχολογική κακοποίηση,
• ζωή σε περιβάλλοντα φόβου, ελέγχου ή απειλής,
• εμπειρίες όπου το άτομο έπρεπε να «αντέξει» αντί να προστατευτεί.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το αναπτυξιακό πλαίσιο: όταν το τραύμα συμβαίνει σε ηλικίες όπου το νευρικό σύστημα, η αίσθηση εαυτού και οι σχέσεις βρίσκονται υπό διαμόρφωση, οι επιπτώσεις είναι βαθύτερες και πιο διάχυτες.

Πώς διαφέρει από το PTSD

Στο PTSD, το κεντρικό σύμπτωμα είναι η επανεμπειρία του τραυματικού γεγονότος.
Στο C-PTSD, το τραύμα δεν αφορά μόνο αυτό που συνέβη, αλλά αυτό που έμαθε το άτομο να πιστεύει για τον εαυτό του και τον κόσμο.

Σύμφωνα με τη θεμελιώδη συμβολή της ψυχιάτρου Judith Herman, το σύνθετο τραύμα επηρεάζει τρεις βασικούς άξονες:

• τη ρύθμιση των συναισθημάτων,
• την εικόνα του εαυτού,
• την ικανότητα για ασφαλή διαπροσωπική σύνδεση.

Πώς εκδηλώνεται η C-PTSD

Η Διαταραχή Σύνθετου Μετατραυματικού Στρες μπορεί να περιλαμβάνει:

• χρόνιο άγχος ή συναισθηματική δυσφορία,
• έντονη ντροπή ή αίσθηση ελαττωματικότητας,
• δυσκολία στη ρύθμιση συναισθημάτων,
• αποσύνδεση (dissociation),
• αίσθηση κενού ή απώλειας ταυτότητας,
• δυσκολία εμπιστοσύνης και φόβο εγγύτητας,
• αυτοκριτική ή αυτοκατηγορία,
• σωματικά συμπτώματα χωρίς σαφή ιατρική αιτία.

Πολλοί άνθρωποι με C-PTSD δεν αναγνωρίζουν το τραύμα τους ως «τραύμα».
Έχουν μάθει να λειτουργούν μέσα σε αυτό.

Το σώμα, η ταυτότητα και το νευρικό σύστημα

Σύμφωνα με τη νευροβιολογική και σωματοκεντρική προσέγγιση του τραύματος, όπως έχει αναδειχθεί από τον Bessel van der Kolk, το σύνθετο τραύμα αποτυπώνεται όχι μόνο στη μνήμη, αλλά:

• στο σώμα,
• στο αυτόνομο νευρικό σύστημα,
• στον τρόπο που το άτομο αντιλαμβάνεται την ασφάλεια και τη σύνδεση.

Το νευρικό σύστημα έχει μάθει να επιβιώνει μέσα σε διαρκή εγρήγορση ή αποσύνδεση. Η απειλή μπορεί να έχει περάσει, αλλά το σώμα δεν το γνωρίζει.

Η Θεραπεία της C-PTSD

Η θεραπεία της C-PTSD είναι μια σταδιακή και βαθιά διαδικασία. Δεν εστιάζει μόνο στην επεξεργασία αναμνήσεων, αλλά:

• στη δημιουργία ασφάλειας,
• στη ρύθμιση του νευρικού συστήματος,
• στην αποκατάσταση της σχέσης με το σώμα,
• και στη σταδιακή αναδόμηση της ταυτότητας.

Η θεραπευτική σχέση αποτελεί κεντρικό παράγοντα: μέσα από μια ασφαλή, σταθερή και προβλέψιμη σύνδεση, το άτομο μαθαίνει ξανά ότι οι σχέσεις μπορούν να είναι ασφαλείς.

Η ίαση δεν σημαίνει να «σβήσει» το παρελθόν.
Σημαίνει το παρελθόν να πάψει να καθορίζει το παρόν.

Η C-PTSD συχνά συνοδεύεται από εσωτερική σιωπή:
«Δεν ήταν και τόσο άσχημα»,
«έπρεπε να αντέξω»,
«έτσι ήταν τα πράγματα».

Όμως το τραύμα δεν μετριέται με σύγκριση.
Μετριέται με το αποτύπωμα που άφησε.

Και αυτό το αποτύπωμα μπορεί — με χρόνο, ασφάλεια και θεραπεία — να μετασχηματιστεί.