Το Παγόβουνο της ΔΕΠ-Υ

Το παγόβουνο της ΔΕΠ-Υ δημιούργησαν οι Chris A. Zeigler Dendy & Alex Zeigler και το μετέφρασε στα ελληνικά η Χριστίνα Γεωργιάδου για λογαριασμό του Πανελλήνιου Σωματείου Ατόμων με ΔΕΠ-Υ ADHD Hellas.

Τι είναι το Παγόβουνο της ΔΕΠ-Υ;

Το μοντέλο του παγόβουνου χρησιμοποιείται για να δείξει ότι όσα βλέπουμε στην επιφάνεια — όπως η υπερκινητικότητα, η παρορμητικότητα ή η απροσεξία — είναι μόνο ένα πολύ μικρό κομμάτι αυτού που πραγματικά βιώνει το άτομο με ΔΕΠ-Υ. Το μεγαλύτερο μέρος των δυσκολιών παραμένει αόρατο: επεξεργασία πληροφοριών, ικανότητα οργάνωσης, ρύθμιση συναισθημάτων, διαχείριση χρόνου, μνήμη εργασίας, και κόπωση από την υπερπροσπάθεια να “λειτουργήσει φυσιολογικά”.

Τι κρύβεται κάτω από την επιφάνεια;

Παρότι στην επιφάνεια φαίνονται “ενοχλητικές” ή “δύσκολες” συμπεριφορές (π.χ. δεν συγκεντρώνεται, ξεχνάει, μιλάει πολύ), από κάτω υπάρχουν βαθύτεροι μηχανισμοί:

Δυσκολία στη ρύθμιση των εκτελεστικών λειτουργιών.
Αναποτελεσματική διαχείριση του χρόνου.
Απρόβλεπτες εναλλαγές προσοχής.
Εξάντληση λόγω συνεχούς νοητικού φόρτου.
Δυσκολία μετακίνησης της προσοχής από μια δραστηριότητα σε άλλη.
Υπερευαισθησία ή υποευαισθησία σε ερεθίσματα (ήχους, φως, άγγιγμα).
Αυξημένη ανάγκη για κίνηση.
Δυσκολία στη συναισθηματική παύση πριν από μια αντίδραση.

Αυτά τα “αόρατα” στοιχεία είναι που καθορίζουν την καθημερινότητα του ατόμου με ΔΕΠ-Υ.

Πώς παρεξηγείται η ΔΕΠ-Υ στην καθημερινότητα;

Τα άτομα με ΔΕΠ-Υ συχνά παρερμηνεύονται ως:

“Αδιάφορα”
“Τεμπέλικα”
“Ανέτοιμα”
“Ανοργάνωτα”
“Απρόσεκτα”
“Ανυπάκουα”

Στην πραγματικότητα, οι συμπεριφορές αυτές δεν είναι επιλογή. Προκύπτουν από διαφορετικό τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου, κυρίως σε ό,τι αφορά τις εκτελεστικές λειτουργίες, την παροχή ντοπαμίνης και τη ρύθμιση της προσοχής.

Τι χρειάζεται ένα άτομο με ΔΕΠ-Υ;

Δομή και σταθερότητα στο περιβάλλον.
Καθαρά, σύντομα και συγκεκριμένα βήματα.
Χρόνο για μετάβαση από δραστηριότητα σε δραστηριότητα.
Υπενθυμίσεις και εξωτερικά βοηθήματα οργάνωσης.
Περιβάλλον με χαμηλό θόρυβο ή ερεθίσματα, όπου χρειάζεται.
Υπομονή και αναγνώριση της προσπάθειας, όχι μόνο του αποτελέσματος.
Κατανόηση ότι η υπερκινητικότητα ή η διάσπαση δεν είναι εσκεμμένες.

Πώς νιώθει το ίδιο το άτομο με ΔΕΠ-Υ;

(Αυτή η ενότητα συνδέεται πολύ με το “κάτω από την επιφάνεια”)

Αίσθημα αποτυχίας όταν δεν μπορεί να κάνει “απλά πράγματα”.
Αυτομομφή για την οργάνωση, το χρόνο ή τα ξεχασμένα ραντεβού.
Κόπωση από τη συνεχή προσπάθεια να είναι “ήρεμο” και “εστιασμένο”.
Άγχος, ειδικά σε περιβάλλοντα όπου δεν υπάρχει προβλεψιμότητα.
Υπερδιέγερση σε πολυσύχναστους ή θορυβώδεις χώρους.
Δυσκολία να διαχειριστεί την κριτική.
Αίσθημα ότι “δεν είναι αρκετό”, παρότι προσπαθεί περισσότερο από όλους.

Η ΔΕΠ-Υ δεν είναι απειθαρχία, τεμπελιά ή αδιαφορία. Είναι ένας διαφορετικός τρόπος λειτουργίας του εγκεφάλου, που χρειάζεται κατανόηση, αποδοχή και κατάλληλη υποστήριξη. Κάθε άτομο με ΔΕΠ-Υ έχει τεράστια αποθέματα δύναμης, δημιουργικότητας και ανθεκτικότητας. Το παγόβουνο μάς βοηθά να δούμε πέρα από την επιφάνεια και να αναγνωρίσουμε όλη την αλήθεια που κρύβεται από κάτω — μια αλήθεια που αξίζει σεβασμό, όχι κριτική.